Przemyśl — Matka Boża Jackowa
Spis treści
Wprowadzenie
Późnogotycka figura z alabastru
Legenda o św. Jacku i ucieczce z Kijowa
Dlaczego „Jackowa” jest sporna
Dekrety, korony i przeniesienie do katedry
Archikatedra: zarys dziejów i przebudów
Co warto zobaczyć we wnętrzu
Podziemia i rotunda pod posadzką
Organy
Dzwony
Nowenna ku czci Matki Bożej Jackowej
Pieśń „Panno Najświętsza”
Modlitwa do Matki Bożej Jackowej
Wspólne prośby
Wezwania dziękczynne i błagania
Pieśń „Nasza Pani Przemyska”
Pod Twoją obronę
Sensacja z Jarosławia: „druga twarz” Matki Bożej Jackowej
Zobacz też: wideo
Świeca intencyjna
Źródła
Wprowadzenie
Przemyśl bywa opowiadany jak księga: są w nim strony romańskie, gotyckie i barokowe, a wśród nich motyw, do którego wraca pamięć miasta — alabastrowa figura Matki Bożej Jackowej. W przekazanych materiałach pojawia się zarówno legenda (związana z 1240 rokiem), jak i konkretna historia: dekrety, koronacje, przeniesienie wizerunku po kasacie klasztoru, a także opisy wnętrza archikatedry i jej podziemi.
W materiale opisano świątynię jako główną katedrę archidiecezji przemyskiej, położoną przy Placu Katedralnym, oraz jako potrójne sanktuarium: Matki Bożej Jackowej, św. Józefa Sebastiana Pelczara i bł. Jana Balickiego.
Późnogotycka figura z alabastru
Cudowna statua, późnogotycka, alabastrowa, przedstawia Matkę Bożą siedzącą na srebrnym tronie. Na prawej ręce trzyma Dzieciątko Jezus, które beztrosko bawi się paluszkiem u nogi i jednocześnie wpatruje się w piękną, tchnącą spokojem twarz Matki, na której lewej dłoni wspiera się otwarta księga.
W opisie wnętrza katedry wskazano, że w następnym ołtarzu znajduje się alabastrowa cudowna figura Matki Boskiej zwanej „Jackową”, przeniesiona do katedry w 1786 roku po kasacie klasztoru dominikanów.
Legenda o św. Jacku i ucieczce z Kijowa
Legenda głosi, że w 1240 roku do klasztoru OO. Dominikanów w Przemyślu przybył św. Jacek Odrowąż, który uchodząc z Kijowa przed Tatarami uniósł z sobą wspomnianą figurę Matki Najświętszej i zostawił ją w kościele zakonnym w Przemyślu.
Dlaczego „Jackowa” jest sporna
W materiale podkreślono, że w bazylice OO. Dominikanów w Krakowie znajduje się przeniesiona ze Lwowa figura, określana również mianem „Jackowej”. Zapisano wprost, że rzeczą historyków będzie rozstrzygnięcie kiedyś sporu, dla której figury nazwa ta jest bardziej właściwa.
Dekrety, korony i przeniesienie do katedry
Czczona przez wieki w kościele przemyskim figura Madonny Jackowej ogłoszona została „cudowną” przez biskupa Wacława Sierakowskiego dekretem z 28 lipca 1760 roku, a papieskimi koronami uwieńczona 15 sierpnia 1766 roku przez kanclerza Kapituły Katedralnej biskupa Ignacego Krzyżanowskiego w zastępstwie ówczesnego ordynariusza diecezji przemyskiej biskupa Walentego Wężyka.
Po kasacie józefińskiej kościoła i klasztoru dominikańskiego przeniesiony został cudowny wizerunek Matki Boga do katedry przemyskiej w 1786 roku i umieszczono go w prawym bocznym ołtarzu na przejściu z nawy do prezbiterium, gdzie do dzisiaj się znajduje.
W materiale zaznaczono także wydarzenie z 25 czerwca 1941 roku: spłonął od pocisków armatnich dach katedry, ale ocalało wnętrze z cudownym wizerunkiem.
Dekretem papieskim z 9 stycznia 1960 roku katedra przemyska została podniesiona do godności bazyliki mniejszej w 500-lecie rozpoczęcia jej budowy (1460).
Archikatedra: zarys dziejów i przebudów
W materiale historycznym wskazano, że po powstaniu diecezji w 1375 roku pierwszą katedrą do 1412 roku był drewniany kościół pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. Jako druga katedra służyła w latach 1412–1460 cerkiew katedralna z kamienia ciosowego na dziedzińcu przemyskiego zamku.
W miejscu dzisiejszego prezbiterium po 2 połowie 12 wieku zbudowano romańską rotundę św. Mikołaja o średnicy 9,20 m, z fundamentami zachowanymi do wysokości 2,30 m. Wzmiankowano ją po raz pierwszy w 1301 roku, a rozebrano około 1460 roku podczas budowy katedry gotyckiej.
Budowę obecnej katedry w stylu gotyckim rozpoczął w 1452 roku biskup Mikołaj Błażejowski. Do 1474 roku zbudowano prezbiterium, później prace wstrzymano. Pod koniec 15 wieku dobudowano nawę główną, uszkodzoną podczas najazdu Tatarów w 1495 roku. Odbudowę rozpoczęto później i zakończono w 1549 roku. W obawie przed najazdami Wołochów i Tatarów ufortyfikowano świątynię murem i ustawiono na nim armaty; mur istniał do 1839 roku.
W 1724 roku biskup Aleksander Antoni Fredro postanowił nadać gotyckiej katedrze stylistykę barokową, powstała też barokowa kaplica Fredrów. Po zakończeniu prac w 1733 roku zawaliło się sklepienie, niszcząc częściowo wyposażenie kościoła oraz krypty. Do 1743 roku kościół odbudowano, a w 1744 roku poświęcono odbudowaną świątynię.
W latach 1884–1907 trwała renowacja świątyni; przywrócono prezbiterium charakter gotycki, rozbudowano wieżę i zwieńczono ją hełmem.
Co warto zobaczyć we wnętrzu
W przekazanym opisie wnętrza katedry wymieniono konkretne pamiątki. Przy drzwiach po prawej stronie wskazano małą tablicę nagrobkową matki księdza Leona z 1545 roku. Pod chórem znajduje się epitafium biskupa Michała Piechowskiego (zm. 1723). Za konfesjonałem na tylnej ścianie prawej nawy bocznej opisano nagrobek Jana i Anny Fredrów z połowy 17 wieku.
Na bocznej ścianie prawej nawy wskazano renesansowy pomnik z czerwonego marmuru biskupa Jana Dziaduskiego (zm. 1559) z połowy 16 wieku.
Dalej w opisie pojawia się owalna kaplica Fredrów z barokowym ołtarzem z czarnego marmuru, mieszczącym gotycki, łaskami słynący wizerunek Ukrzyżowanego, a poniżej starodawną alabastrową Pietę. Na ścianach wymieniono 2 epitafia z 18 wieku fundatora biskupa Al. Fredry, którego ciało spoczywa w podziemiach kaplicy. W kopule znajduje się fresk Stanisława Stroińskiego.
W prezbiterium wskazano płaskorzeźby w stallach: Pana Jezusa, Najświętszej Maryi Panny i Apostołów. W Wielkim Ołtarzu opisano grupę Złożenia Chrystusa do grobu, dłuta S. Langmana z Krakowa. W opisie wnętrza wspomniano też wejście do gotyckiej zakrystii i cynowe lavacrum z 1694 roku.
Obok zakrystii wymieniono kaplicę Najświętszego Sakramentu z freskami Stanisława Stroińskiego z początku 18 wieku. W ołtarzu opisano 17-wieczne srebrne cyborium oraz starodawny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, zwany „Matką Boską Mansjonarską”.
Podziemia i rotunda pod posadzką
W materiale podano, że wejście do krypt znajduje się w głównym przedsionku archikatedry (po lewej stronie patrząc od wnętrza katedry). Podziemia archikatedry opisano jako nekropolię biskupów przemyskich i osób świeckich.
W 2014 roku udostępniono krypty dla zwiedzających. Najcenniejszym elementem podziemi są zewnętrzne ściany romańskiej rotundy św. Mikołaja, pochodzące prawdopodobnie z 1215 roku, składającej się z kolistej nawy oraz podkowiastej absydy. W lapidarium umieszczono elementy architektoniczne świątyni sprzed katastrofy budowlanej 1733, a w ossuariach szczątki pochowanych tu zmarłych.
Organy
W materiale podano, że organy wybudowała firma Dominika Biernackiego we współpracy z bratem Wacławem. Instrument został nagrodzony na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku Wielkim Medalem Złotym i Dyplomem Honorowym. Zakupiono go dzięki biskupowi Anatolowi Nowakowi i Kapitule Katedralnej. W 1990 roku instrument przeszedł generalny remont.
Dzwony
Na wieży katedry wiszą 4 dzwony. Materiał przypomina, że rekwizycja na cele wojenne w 1915 roku pozbawiła katedrę 3 z 4 dzwonów. Dzwon „Maria” został zaprezentowany w Paryżu w 1927 roku i zdobył złoty medal. W materiale wymieniono też największy dzwon Jan Chrzciciel odlany w 1766 roku.
NOWENNA KU CZCI MATKI BOŻEJ JACKOWEJ PANI PRZEMYSKIEJ
Pieśń „Panno Najświętsza”
1. Panno Najświętsza w Grodzie naszym czczona,
Przez Sługę Twego Jacka tak wsławiona
O jakże jesteś sercu memu bliska
Pani Przemyska, Pani Przemyska.
2. Do Ciebie Matko biedne dzieci Twoje
Uciekamy się, otwórz łaski zdroje,
I zlej je na nas Przeczysta Dziewico,
Bogurodzico, Bogurodzico.
3. Tyś nam obroną, we wszelkiej potrzebie.
Prosisz za nami Syna Twego w niebie.
Osłaniasz dzielnie tam u tronu Pana,
Niepokalana, Niepokalana.
4. Za Twą opiekę dzięki Ci składamy,
Nie opuszczaj nas pokornie błagamy.
Bóg się zlituje na Twe możne słowo,
Polski Królowo, Polski Królowo.
5. A po tym życiu zabierz nas do siebie,
Byśmy Cię wiecznie mogli chwalić w niebie.
O to prosimy my Twoi poddani,
Przemyska Pani, Przemyska Pani.
Modlitwa do Matki Bożej Jackowej
Bądź pozdrowiona Pani Przemyska, Matko czuła Królowo łaskawa ! Syn Twój rad był zasiadać na Twoich kolanach, Bo od wieków wybrał Ciebie, abyś Ty sama była Jego Tronem. Nikt bowiem z ludzi nie wywyższył Go bardziej, jak Ty – Święta, Służebnico Pańska, oddana Mu we wszystkim i zawsze. Maryjo, Niepokalana, chcemy z Tobą patrzeć na Jezusa i jak Ty mieć radość z Jego szczęścia. On przecież niczego bardziej nie pragnie, jak dawać pokój i radość tym, którzy wpatrzeni w Ciebie, Strażniczko Księgi, słowo Boże, składają na sercu, aby żyć według niego. Naucz nas, Matko Jackowa z miłością adorować Pana dziś na ziemi, a kiedyś w niebie i uproś łaskę, o którą proszę
Pod Twoją obronę
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszych próśb racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona.
O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza.
Z Synem swoim nas pojednaj, Synowi swojemu nas polecaj, swojemu Synowi nas oddawaj.
Matko Boża Jackowa, módl się za nami.
Wspólne prośby
K.: O Maryjo, Matko Chrystusowa, Pani Przemyska, która z taką czułością z tej figury na nas spoglądasz, z dziecięcą ufnością śpieszymy do Twoich stóp z naszymi wspólnymi prośbami i potrzebami. Racz spojrzeć na nas łaskawie i wysłuchać naszych błagań, przyjdź nam z pomocą w wielorakich potrzebach naszych. Błagamy Cię o to najusilniej i najgoręcej: pomagaj nam nieustannie.
Wielka Matko Boża,
Matko nasza najlepsza,
Matko świętej wytrwałości,
Umocnienie słabych,
Ucieczko uciśnionych,
Opatrzności ubogich,
Ratunku ginących grzeszników,
Nadziejo zrozpaczonych,
Strażniczko życia duchowego,
Opiekunko rodzin,
Przewodniczko pewna do nieba.
K.: Tyś naszą ucieczką, o Pani!
W.: Pomocą w uciskach i smutku!
Módlmy się:
Panie Jezu Chryste, Ty dałeś nam Rodzicielkę swoją, Maryję, za Matkę, dozwól, prosimy, abyśmy wzywając Jej macierzyńskiej pomocy, zasłużyli na nieustanne doznawanie owoców Twego odkupienia. Który żyjesz i królujesz na wieki wieków. Amen.
Wezwania dziękczynne i błagania
O Maryjo, przyjmij nasze dziękczynienia. Wołamy do Ciebie:
Dziękujemy Ci, Matko Pani Przemyska
za uzdrowionych z choroby,
za ocalonych z rozpaczy,
za podtrzymanych w zwątpieniu,
za wyzwolonych z mocy grzechu,
za wysłuchanych w błaganiu,
za litość nam okazaną,
za wszystkie łaski nam i innym wyświadczone.
A teraz, o Maryjo, usłysz nasze wspólne błagania. Wołamy do Ciebie: Błagamy Cię, Matko Pani Przemyska
za chorych, abyś ich uzdrowiła,
za strapionych, abyś im łzy otarła,
za sieroty i opuszczonych, abyś im była Matką,
za biednych i potrzebujących, abyś ich wspomogła,
za błądzących, abyś ich na drogę prawdy sprowadziła,
za kuszonych, abyś ich z sideł szatańskich wybawiła,
za upadających, abyś ich w dobrym podtrzymała,
za grzeszników, abyś im żal i łaskę spowiedzi wyjednała,
wysłuchanie wszystkich próśb naszych.
Odczytanie próśb i podziękowań…
Pieśń „Nasza Pani Przemyska”
1. Przychodzimy dziś do Ciebie, my Twój wierny, polski lud,
Pobłogosław nasze życie, nasz codzienny znój i trud.
Ref. Nasza Pani Przemyska w Twych dłoniach skarb Bożych łask.
Więc do Ciebie wołamy, Maryjo, prowadź nas!
2. Pobłogosław nam rodziny, w swoje ręce weź ich los.
Stój na straży dnia każdego, wśród radości i wśród trosk.
3. Pobłogosław i tych wiernych, którzy tu nie mogli przyjść,
Ale sercem są przy Tobie, pod Twym znakiem pragną żyć.
4. Pobłogosław wszystkich chorych i w cierpieniu przy nich trwaj!
Spraw, niech pojmą jego wartość, nieść otuchę, pomoc daj!
5. Spójrz i na tych, którzy Ciebie jako Matkę nie chcą znać.
Pomóż, by poznali Boga, naucz w świętej wierze trwać.
6. Pobłogosław naszą ziemię, tych co nasz budują kraj.
Uproś Polsce Boży pokój, w trudnych chwilach pomoc daj!
Pod Twoją obronę
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszych próśb racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona.
O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza.
Z Synem swoim nas pojednaj, Synowi swojemu nas polecaj, swojemu Synowi nas oddawaj.
Pod Twoją obronę
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszych próśb racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona.
O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza.
Z Synem swoim nas pojednaj, Synowi swojemu nas polecaj, swojemu Synowi nas oddawaj.
Sensacja z Jarosławia: „druga twarz” Matki Bożej Jackowej
W materiale prasowym opisano odkrycie: pod kiczowatym, 100-letnim obrazem Matki Bożej Kalwaryjskiej, w trakcie prac renowacyjnych ujawniło się malowidło starsze o co najmniej 200 lat. Po usunięciu przemalowania olejnego z początku 20 wieku ukazało się oryginalne przedstawienie Matki Bożej Jackowej, „takiej samej, jak w katedrze przemyskiej”.
Konserwator ocenił, że obraz o wysokich walorach artystycznych pochodzi prawdopodobnie z końca 17 wieku, a typ malarstwa ma proweniencję włoską. Wiek odkrycia miały potwierdzać wstępne badania chemiczne pigmentów. W tekście postawiono też pytanie, jak dzieło znalazło się na Kalwarii Pacławskiej, i zasugerowano, że odpowiedź może przynieść kwerenda w archiwach kościelnych.
Short YouTube
Świeca intencyjna — znak modlitwy
Jeśli chcesz, możesz dopisać swoją intencję i zapalić świecę jako prosty, cichy znak modlitwy i duchowej łączności.
Świeczka Intencyjna – Światło Maryi
Twoja intencja zostanie otoczona modlitwą w ciągu najbliższych godzin.
Powierz swoją intencję Maryi – a my zapalimy świeczkę i otoczymy ją modlitwą.
Każda świeczka jest małym światłem wiary i cichym gestem zaufania.
Źródła
Wikipedia — „Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu”.
archikatedra.przemyska.pl
Nowiny24.pl — „Sensacja w Jarosławiu. Ukazała się druga twarz Matki Bożej” (Janusz Motyka, 3 września 2009).
